Zowel 'op een boerderij wonen' als 'in een boerderij...
15april2019
Bewegen is erg belangrijk voor jong en oud. Wij van...

Gelezen in BN De Stem: Schrijven helpt bij het onthouden.

26-06-2019
Steeds meer kinderen kampen met schrijfproblemen. Ons handschrift gaat ten onder aan de opkomst van het typen op computers en mobieltjes, maar de gevolgen gaan veel verder dan dat. 'Als schrijven soepel en vlot gaat, ondersteunt het je geheugen.'
Bron: BN DeStem  26 juni 2019 door Twan Linders

Met de tong een stukje uit de mond volgen de ogen onafgebroken de letters die op het papier verschijnen. Het blijft iets magisch als je in groep 3 zit, leren schrijven. Zo vloeiend mogelijk de letters tussen de lijntjes en dan staat daar ineens een woord, dat ook nog iets betekent! Opeens ligt de wereld voor je open.

De concentratie en de wil om zo mooi mogelijk te schrijven zijn in groep 3 van de Sint Lambertusschool in Netersel nog intens aanwezig. De kinderen zingen mee met een liedje dat de juiste potloodgreep in herinnering roept. Dan schuiven ze het stoeltje goed aan, nemen een rechte zithouding aan en zetten de eerste letter op papier. Zoals het altijd was. Aan de andere kant van het lokaal is een teken van de veranderende tijd wel degelijk zichtbaar: groep 4 werkt er op laptops.

Sinds de computer zijn intrede heeft gedaan, zijn kinderen en volwassenen ontegenzeggelijk minder met de hand gaan schrijven. De sierlijke, chique letters met indrukwekkende krullen die je opa en oma als kleine kunstwerkjes aan het papier toevertrouwden, lijken voorgoed verloren. Van oude mensen, de dingen die voorbijgaan. De huidige generatie volwassenen komt over het algemeen niet verder dan gehaast gekrabbel. En de oudere jeugd beperkt zich wat vrijwillig schrijven betreft - zodra de nieuwigheid eraf is - al helemaal tot het absolute minimum van boodschappenlijstjes. De rest van de communicatie gebeurt typend op telefoons of tablets, bij voorkeur in een voor volwassenen onbegrijpelijke nieuwe spelling.

"Ik zie echt dat kinderen slechter zijn gaan schrijven de afgelopen 25 jaar", zegt kinderfysiotherapeut Anneloes Overvelde uit Mierlo. "Op alle fronten: de polsbeweging, de pengreep, het niet netjes op de lijn kunnen schrijven omdat ze te veel vanuit de pols schrijven." Overvelde is gepromoveerd op onderzoek naar schrijfproblemen en medeauteur van het vandaag te verschijnen boek Aan de slag met handschriftonderwijs, over het belang van leren schrijven met de hand.

Fijne motoriek

Overvelde ziet het aantal kinderen met schrijfproblemen in haar praktijk stijgen. Volgens haar zijn er twee oorzaken. "De fijne motoriek ontwikkelt trager omdat kinderen minder oefenen met handvaardigheid en met schrijven zelf. Daarnaast krijgen kinderen steeds minder instructie. Toen de computer opkwam, was de gedachte dat die het schrijven zou vervangen. Ook op de pabo's is het schrijfonderwijs verminderd."

Dat beaamt Barbara Klaassen, docent schrijven aan Hogeschool de Kempel in Helmond en onderzoekster op het gebied van hersenfuncties. "Pabo-studenten krijgen hier in het eerste jaar vijf lessen schrijven van anderhalf uur, in het tweede nog eens zeven. Vroeger waren dat er misschien wel dertig." Dezelfde tendens is op andere pabo's te zien.

Klaassen ziet dat schrijven in de hoogste groepen van de basisschool een ondergeschoven kindje is geworden. "Als er geen tijd is, wordt de schrijfles als eerste geschrapt. Terwijl vanaf groep 6 juist de automatisering moet plaatsvinden. Dan vindt de overgang plaats naar nog slechts één hulplijntje, waar veel gevraagd wordt van de ontwikkeling van de ruimtelijke oriëntatie. Maar daarin moeten kinderen wel begeleid worden."

40 procent van de leerlingen op de basisschool heeft moeite met schrijven en 25 procent komt - vaak onnodig - terecht in de paramedische wereld, verwijst Klaassen naar onderzoek. "Dat kan voorkomen worden door meer instructie."

Maar is het belang van handschrift niet aan devaluatie onderhevig, nu de wereld steeds meer digitaal wordt? Zeker niet, is de stellige overtuiging van Overvelde. Want schrijven met de hand is essentieel voor de ontwikkeling op een heleboel andere gebieden. "Schrijven met de hand ondersteunt de herkenning van letters. Dat is bij typen niet zo: voor de letter m voer je dezelfde tikbeweging uit als voor de b. Maar als je het woordje 'boom' schrijft, vormt zich een geheel in je brein dat je steeds sneller herkent. Typend blijven het losse letters."

Het herkennen van letters is een voorstadium van het vloeiend leren lezen. Het schrijven met de hand ondersteunt ook andere leerprocessen, zoals rekenen en spellen. "Als schrijven veel inspanning en energie kost, denk je minder aan de juiste spelling of berekening", stelt Overvelde. "De concentratie kan sneller afnemen. Als schrijven soepel en vlot gaat, ondersteunt het je geheugen. Typend kun je weliswaar een gesprek al notulerend bijhouden, maar werk je gedachteloos."

Dat herkent Marty Barneveld, docent Nederlands aan het Van Maerlantlyceum in Eindhoven. "Tijdens een grammaticales vraag ik leerlingen geregeld om hun schrift te pakken en een aantekening te maken, hoewel ze een laptop hebben. De kans dat ze de stof verankeren is groter als ze schrijven, vermoed ik."

Praktisch nut

Barneveld ziet niet meer slordige handschriften dan in het verleden. Zij mikt, net als Overvelde, qua acceptabel handschrift niet op schoonschrift, maar op praktisch nut. "Schrijven is uiteindelijk een middel om te communiceren. Handschrift moet leesbaar zijn, voor jezelf en de ander, en in voldoende tempo kunnen", zegt Overvelde. Zij pleit voor meer schrijfles, ook na groep 4. Daar kan Klaassen zich hartstochtelijk in vinden. "En de leraar moet het goede voorbeeld geven. Het zou goed zijn als het aantal schrijflessen op de pabo's niet verder omlaag, maar liefst wat omhoog gaat. Maar dat signaal moet vanuit het primair onderwijs komen."

Klaassen geeft vanuit het netwerk Pabodocenten Handschriftonderwijs advies aan Curriculum.nu, de organisatie die momenteel de onderwijsherzieningen voor de toekomst vastlegt. Ze hoopt dat in de nieuwe kerndoelen weer meer gewicht aan schrijven wordt toegekend.

Samengevat bevordert schrijven het geheugen, de ontwikkeling van de hersenen, de fijne motoriek en andere leerprocessen. Je zou geneigd zijn laptops en tablets per direct in de ban te doen. Daar pleiten de kinderfysiotherapeut en de docenten zeker niet voor. Maar leren typen wel pas vanaf groep 7 graag, als de woordbeelden via schrijven al verankerd zijn.

"Kinderen moeten bewust kunnen kiezen wanneer ze schrijven of typen", zegt Klaassen. "Voor het maken van aantekeningen of een boodschappenlijstje is schrijven het beste. Wat je schrijft, onthoud je beter. Maar grote werkstukken kun je vanwege het tempo beter typen."